گزارشی از مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری
ایران چگونه از ICT در مدیریت کرونا بهره گرفت؟

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری در یک گزارش تحلیلی به ارزیابی تجربه کشور ایران در به‌کارگیری ظرفیت‌های ICT در مدیریت کرونا در سه حوزه «فناوری های مورد استفاده در زمینه پایش و کنترل کرونا»، «فناوری های حوزه کسب و کارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات»، «فناوری های مربوط به مرحله پیشگیری، تشخیص، بهداشت و درمان» پرداخته است.

  • کد خبر: 1283
  • نسخه چاپی
  • تاریخ خبر: جمعه 12 دی 1399 - 14:58

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی و پایش آثار اقتصادی کرونا، بر مبنای گزارش تدوین شده از سوی مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری،  شیوع ویروس کرونا، ضرورت کاربست فناوری ­های دیجیتال را برای مدیریت بهینه بیماری (از شناسایی و کنترل افراد ناقل گرفته تا کمک به درمان)، کاهش ترددها و تماس فیزیکی افراد، دورکاری و تداوم فعالیت ­های اقتصادی، آموزشی، بانکداری الکترونیکی و خرید کالا و خدمات را بیشتر کرده است.

 کرونا به عنوان یک پدیده «شگفتی­ ساز» زمینه­ را برای تحول در عرصه دیجیتال فراهم کرده است. شگفتی ­ساز، رخدادی است با احتمال وقوع نسبتا کم ولی با اثرگذاری زیاد بر روی سیستم. شیوع بیماری کرونا سبب شده است، صنعت تجارت الکترونیک در جهان 5 سال زودتر از موعد رشد کند.

 موضوع «تحول دیجیتال» و حرکت به سمت استفاده از فناوری­ های دیجیتال در بخش ­های مختلف به عنوان یکی از مهم‌ترین روندهای دنیا در آینده نزدیک مطرح شده است. استفاده از تکنولوژی و دستاوردهای فناوری اطلاعات، به تنهایی، به تحول دیجیتالی منجر نمی‌شود. به عبارتی، ممکن است سازمان‌ها با استفاده از ابزارهای دیجیتال، دقیقاً همان کارها و فعالیت‌های قبل از دوران دیجیتالی شدن را صرفاً با ابزاری متفاوت انجام دهند، بدون اینکه هر نوع تحول دیجیتالی را تجربه کنند. بنابراین بین استفاده از ابزارهای دیجیتال با تحول دیجیتالی تفاوت وجود دارد. تحول دیجیتالی چیزی از جنس استراتژی است. به عبارتی وقتی از تحول دیجیتالی حرف می‌زنیم، قرار نیست با ابزارهای جدید تکنولوژی و کاربردهای آنها سرگرم شویم. بلکه قرار است به این سوال پاسخ دهیم که با توجه به توسعه فناوری اطلاعات، چه تغییراتی باید در نظام حکمرانی، کسب وکار و تغییر الگوهای ارزش ­آفرینی خود به وجود بیاوریم؟

ازسوی دیگر نقش فناوری­ های دیجیتال در شاخص امنیت سلامت حائز اهمیت است. شاخص امنیت سلامت (GHS) با معیارهایی همچون توان پیشگیری، کشف و گزارش ­دهی، پاسخ ­دهی سریع، نظام سلامت،  تطابق با استانداردهای بین ­المللی و خطر محیط محاسبه می­ شود. نقش فناوری­ های دیجیتال در دو رکن «گزارش دهی» و «پاسخ ­دهی» بسیار حائز اهمیت است. یکی از شاخص­ های مهم در رکن «پاسخ­ دهی سریع»، شاخص «دسترسی به زیرساخت­ های ارتباطی» مانند «تعداد کاربران اینترنت» و «مشترکین تلفن همراه» است. ایران در شاخص امنیت سلامت از صد امتیاز، 37.7 امتیاز به دست آورده است و در میان 195 کشور دنیا در رتبه 97 قرار دارد. اما در شاخص دسترسی به زیرساخت­های ارتباطی با امتیاز 83.1 در جایگاه 66 قرار دارد. با در نظر گرفتن پتاسیل ­های فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران، به نظر می­رسد ضروری است از این امتیاز به منظور رصد کشف، رصد و پاسخ­ دهی سریع در مدیریت بحران کرونا استفاده کرد.

بنابراین سوالی که مطرح می ­شود این است که ظرفیت­ های فناوری­ های دیجیتال برای مدیریت کرونا در کشور چیست؟ تجربیات سایر کشورها در بهره ­مندی از این ظرفیت­ ها چه بوده است و ایران در این زمینه، چه اقداماتی انجام داده است؟

 تجربه ایران در استفاده از ICT در مدیریت کرونا در سه بخش در سه حوزه «فناوری های مورد استفاده در زمینه پایش و کنترل کرونا»،  «فناوری های حوزه کسب وکارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات»، «فناوری های مربوط به مرحله پیشگیری، تشخیص، بهداشت و درمان» مورد ارزیابی قرار گرفته است.
 

 

فناوری­ های مورد استفاده

اقدامات

ارزیابی و اقدامات ضروری

فناوری­ های مورد استفاده در زمینه پایش و کنترل کرونا

استفاده از ظرفیت ابزارهای مخابراتی و شبکه­ های تلفن همراه

- اجرای مراقبت الکترونیک افراد در قرنطینه

- اتصال پایگاه داده وزارت بهداشت به شبکه دولت الکترونیک وزارت ارتباطات و وزارت راه و شهرسازی

- تعیین نقشه شیوع بیماری

- مشخص کردن استان­های با بیشترین مسافر ورودی و خروجی

- محاسبه نقاط با ریسک شیوع

- تا تاریخ 24 آذرماه حدود 23 میلیون استعلام در این بستر صورت گرفته و از سوار شدن 5881 فرد متبلا به کرونا جلوگیری شده است.

- ضرورت دارد استفاده از قابلیت مراقبت الکترونیک افراد مبتلا در تمامی مراکز پرتردد از جمله ایستگاه‌های مترو و اتوبوس‌های شهری، ادارات، دادسراها و دادگاه‌ها، موسسات عمومی، مراکز خرید مثل پاساژ‌ها و فروشگاه ‌های زنجیره‌ای مورد توجه قرار گیرد.

زیرساخت‌های لازم (از جمله آزادسازی باندهای فرکانسی مورد نیاز) برای گسترش دسترسی آسان و ارزان‌قیمت همه شهروندان به شبکه‌های ارتباطی، توسعه یابد.

استفاده از ظرفیت­ های دولت الکترونیک

- ارائه 65 درصد خدمات دولتی به صورت کاملا الکترونیکی

- ارائه 940 خدمت در مرکز ملی تبادل اطلاعات

- انجام 50 میلیون تراکنش در دولت الکترونیک و کمک به حذف مراجعات حضوری

- تعداد سرويس‌گيرندگان مركز ملي تبادل 137 دستگاه است. حدود 30 دستگاه نسبت به ارایه سرویس اقدام می‌کنند و بقیه دستگاه­ ها بیشتر خدمت‌گیرنده هستند و داده­های خود را در اختیار سایر دستگاه ­ها قرار نمی­دهند.

- شکل ­گیری کمیته آزادسازی داده حائز اهمیت است. پیشنهاد می‌شود کمیته‌ای جهت آزادسازی داده با حضور وزارت فاوا و معاونت اول ریاست جمهوری تشکیل شود.

 

ادغام پایگاه­های داده­ های موجود به منظور شناسایی گروه­ های آسیب پذیر ناشی از کرونا و انجام حمایت­ های لازم مردمی و خیرین

- محاسبه وضعیت اقتصادی مبتلایان از طریق تطبیق اطلاعات مبتلایان اعلامی از سوی وزارت بهداشت با اطلاعات مرتبط با بانک اطلاعات رفاه ایرانیان

 

- کلیه دستگاه­ هایی که به نحوی در این حوزه مسئولیت دارند (ازجمله کمیته امداد، ستاد اجرایی فرمان حضرت امام، سازمان بهزیستی، وزارت رفاه، بنیاد برکت، بنیاد علوی و..) بانک­های اطلاعاتی موجود را در اختیار قرارگاه عملیاتی ستاد قرار دهند.

استفاده از ظرفیت ­های اطلاع رسانی هوشمند پیامکی و اعلام هشدار

- به منظور پرداخت وام یک میلیون تومانی به سرپرستان خانوار در مرحله اول به 25 میلیون سرپرست خانوار، جمعاً 88 میلیون پیامک ارسال شد.

- در زمینه ارسال پیامک به فرد مبتلا که قرنطینه را نقض کرده­اند، افراد پرخطر و افراد نزدیک در مکان­ های حساس اقدامی صورت نگرفته است.

 

 

استفاده از ظرفیت کارت ملی

- براساس مصوبه ستاد ملی مدیریت کرونا به همراه داشتن کارت ملی برای دریافت خدمات در ادارات دولتی و قوه قضاییه الزامی است.

فراهم نمودن زیرساخت­ های مناسب در سایر حوزه­ ها نظیر حمل و نقل عمومی جهت پیاده­سازی استعلام برخط سلامت شهروندان و ارائه خدمت از طریق کارت ملی ضرورت دارد.

گوشی­ های هوشمند و نرم­ افزارهای ردیابی و مدل­سازی

- کلیه آزمایشگاه‌ ها موظف هستند طبق تصمیم ستاد ملی کرونا، کد ملی مبتلایان را در سامانه یکپارچه وزارت بهداشت و وزارت ارتباطات ثبت کنند. اپلیکیشن ماسک با اتصال به همین سامانه، وضعیت قرنطینه افراد را مشخص می‌کند.

- در ابتدای شیوع کرونا نقشه و مسیریاب «نشان»‌ لایه‌ ویژه‌ نمایش نواحی پرتردد عابران پیاده را برای کمک به پیشگیری عمومی از کرونا ارائه داد. تیم اجرایی نرم ­افزار تلاش کرده‌اند تا داده‌ های محل‌های آلوده را از مراجع رسمی دریافت کنند که موفق به این امر نشدند و لازم است داده ­ها در اختیار نرم ­افزارهای ردیابی و مدل­ سازی قرار گیرد.

داده ­های معامله (مثل سوابق بانکی و سابقه کارت اعتباری)

کره جنوبی از داده ­های معامله مثل سوابق بانکی و سابقه کارت اعتباری به منظور ردگیری مبتلایان استفاده می­کند.

- بررسی سطح تماس افراد مبتلا با سایر افراد کشور با استفاده از اطلاعات پایانه‌ های پرداخت بانک مرکزی از سوی وزارت ارتباطات انجام می ­شود.

 

فناوری ماهواه­ای و سیستم ­های مبتنی بر فضا

در چین از این ظرفیت، برای کمک به کنترل بیماری استفاده می­شود. از ردیابی موقعیت دقیق بیماران گرفته تا نظارت بر حمل و نقل محموله و همچنین تعیین سیستم­های ناوبری مبتنی بر GNSS برای ضدعفونی مناطق آلوده در مقیاس بزرگ.

در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

فناوری­های تشخیص چهره و دوربین مدار بسته

در حال حاضر فناوری تشخیص چهره در تعداد فزاینده‌ای از نقاط مختلف جهان، از دوربین‌های مداربسته عمومی گرفته تا سیستم‌های شناسایی بیومتریک در فرودگاه‌ها، متداول است.

در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

احراز هویت غیرحضوری

امکان احراز هویت آنلاین کد سجام در امور سهامداری

طبق مصوبه جلسه نوزدهم ستاد ملی مبارزه با کرونا، «استفاده از امضای دیجیتال برای ایجاد و تایید محتوای دیجیتال حاوی داده­های مندرج در اسناد تجاری لازم­الاجرا، پرداخت حق تمبر و احراز هویت اشخاص کفایت می­کند». اما با عنایت به این موضوع که خود استفاده از امضای دیجیتال نیاز به فرایند مراجعه حضوری برای صدور آن دارد؛ از این رو این پیشنهاد مطرح می­شود در کوتاه مدت احراز هویت دیجیتال به جای امضای دیجیتال برای امضای اسناد معتبر و احراز هویت غیرحضوری اشخاص به رسمیت شناخته شود.

 

کد QR و بلوتوث

طراحي پرداخت با استفاده از کیوآرکد (QR Code) یکپارچه با همكاري  بانک مرکزی و شهرداری تهران

پیشنهاد می­شود تا مجوز لازم برای اپلیکیشن «ماسک» و «دولت همراه» داده شود تا هر فرد امکان اسکن کردن بارکد کارت­های ملی تعداد افراد محدودی را به صورت روزانه (پیشنهاد 20 اسکن روزانه) را داشته باشند. همچنین لازم به ذکر است که می­توان سابقه (لاگ) رویدادهای هر اسکن را نیز مشخص کرد تا در صورتی که اسکن بدون رضایت فرد انجام شود، قابلیت پیگیری قانونی وجود داشته باشد.

مکان نمای تلفن همراه (GPS)

در چین به افراد مبتلا توصیه شده تا همیشه مکان­ نمای تلفن همراه خود را روشن نگه داشته و شماره اداره مرزی را در فهرست مخاطبان واتس­اپ خود حفظ کنند تا آن­ها همیشه از محل حضور فرد اطلاع داشته باشند. در طول دو هفته باید موقعیت گوشی خود را هر هشت ساعت آپدیت کند.

- در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

چت بات

- چت‌بات‌ها برنامه‌های کامپیوتری هستند که برای شبیه‌سازی یک مکالمه هوشمند با یک یا چند کاربر از طریق صدا یا متن طراحی می‌شوند.

- در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

استفاده از تجهیزات الکترونیکی پوشیدنی

استفاده از حسگرهای پوشیدنی به‌منظور اندازه‌گیری دمای بدن بیماران و استفاده از داده­های بیومتریک ساعت هوشمند

 

- در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

حسگرهای حرارتی مادون قرمز

استفاده از هوش مصنوعی در سیستم‌های متشکل از حسگرهای حرارتی مادون قرمز، به ویژه در فرودگاه‌ها و پایانه‌های مسافری، امکان اندازه‌گیری دمای بدن و تغییرات آن را در مورد هر یک از مسافران فراهم می‌کند

- در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

 

مبارزه با اخبار و اطلاعات غلط و پدیده «اینفودمی»

سازمان بهداشت جهانی با شرکت­هایی نظیر بایدو، گوگل، فیسبوک، تیک­تاک، توییتر و... در حال همکاری جهت مقابله با گسترش اینگونه اطلاعات هستند.

لازم است آرایش پلتفرمی شبکه­ های اجتماعی فعال در کشور و نظام تولید اخبار و محتوا را در این پلتفرم رصد کرد و ضمن مقابله با تولید اخبار و محتویات جعلی، با مشارکت کاربران و به­­ شیوه­ای غیرمتمرکز به تولید و تکثیر و توزیع محتویات مناسب پرداخت.

2- فناوری­های حوزه کسب و کارها

 

- وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با همکاری بخش خصوصی اقدام به راه ­اندازی کمپین «از خانه بخریم» نمود.

- «پویش کرونا پلاس» که توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برگزار شد، فرصتی را برای حمایت از استارتاپ­ های فعال در زمینه ارائه خدمات آنلاین مرتبط با کرونا فراهم کرد.

در این زمینه اقدامات خوبی انجام شده است که نیازمند تداوم و همکاری سایر دستگاه­ ها است.

فناوری­ های آموزشی و آموزش مجازی

- همکاری‌ سازمان فناوری اطلاعات و وزارت آموزش‌وپرورش پس از امضای تفاهم‌نامه با این وزارتخانه در راستای اجرایی نمودن طرح هوشمندسازی مدارس

- رایگان کردن اینترنت مدارس و تخصیص اینترنت رایگان به معلمان

- راه‌اندازی سرویس خاص کودکان و نوجوانان بر روی پیام‌رسان‌های داخلی

نگاه انحصارگرایانه وزارت آموزش و پرورش، مانعی جدی بر سر راه اکوسیستم آموزش آنلاین کشور به وجود آورده است که نیازمند بازنگری جدی است.

پلتفرم­ های ارائه­ کننده خدمات ویدیویی، تصویری

- در کشور ما نیز مصرف ویدبو در تلویزیون­ های اینترنتی ایران یا خدمات ویدیوی درخواستی و آی­پی­تی­وی­ها نظیر «فیلیمو»، «نماوا»، «آیو» و «آپارات» افزایش پیدا کرده است.

استفاده از این ظرفیت و نمایش رایگان برنامه­ ها در ایام و مناسبت­ ها

فناوری مورد استفاده در بخش تشخیص و درمان کرونا

شناسایی داروهای موثر در درمان کرونا

در هند موسسه تکنولوژی اطلاعات ایندراپراستا (IIIT) یک مدل هوش مصنوعی برای شناسایی داروهای موثر در درمان کرونا طراحی کرده است.

- در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

ربات

ربات‌ها با انجام وظایف مختلف، از آماده کردن غذا در بیمارستان‌ها گرفته تا گندزدایی و ضدعفونی اماکن، از ابتدای شیوع کووید 19 مورد استفاده قرار گرفته­اند

- در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

پهپاد و هواپیماهای بدون سرنشین

این هواپیماها به منظور انتقال دارو، تجهیزات پزشکی و نمونه‌های گرفته شده از بیماران در مناطق بسیار آلوده که حضور انسان خطرات جدی را به دنبال دارد، مورد استفاده قرار می‌گیرند

- در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

فناوری چاپ سه بعدی

محققان ژاپنی یک دستگاه تنفس مصنوعی طراحی کرده‌اند که می‌توان آن را با استفاده از فناوری چاپ سه‌بعدی به سرعت تولید کرد

- در ایران از این ظرفیت استفاده نشده است.

اهمیت دیپلماسی علم و فناوری

 

در سال 2020، با شیوع گسترده و جهانی کرونا، شبکه همکاری پژوهشی به‌شدت گسترش یافته است و دربردارنده 150 کشور جهان، از جمله ایران، است. قوی‌ترین (پرارتباط‌ترین) نقاط شبکه، ایالات‌متحده آمریکا، اتحادیه اروپا، چین و انگلیس است.

ضرورت به ره­گیری از ظرفیت­های دیپلماسی علم و فناوری در مدیریت کرونا ضروری است.

ایران در شبکه همکاری­های پژوهشی سازمان همکاری­های اقتصادی و توسعه، تنها پژوهش‌های مشترک با 5 کشور (از 50 کشور اول) دارد.

 

 

نسخه کامل این گزارش در زیر قابل دریافت است.

بیشتر بخوانید

دریافت فایلdownlod

ارسال دیدگاه ها

پیغام شما با موفقیت ارسال شد
کاراکترهای باقی مانده : ( 1000) حرف