کرونا چگونه سفره‌ها را کوچک می‌کند؟
راه‌های پیش‌گیری از شیوع گرسنگی مزمن در ایران

در آخرین گــزارش فائو «امنیت غذایــی و تغذیه در جهان » به عنوان زنگ خطری جدی برای بشــریت و رهبران جهانی به صدا درآمده است. این گزارش با اشاره به ده‌ها میلیون نفر که در پنج سال گذشته به تعداد افراد گرسنه و دچار سوءتغذیه مزمن افزوده شده است، نشان می‌دهد که شمار گرسنگان و افراد مبتال به سوءتغذیه و فقر مزمن غذایی در جهان کماکان در حال افزایش است و این روند با شرایط موجود به ویژه با ظهور عالمگیر کووید 19  تسریع خواهد یافت. طبق این گزارش، جهان برای محو گرسنگی تا سال 2030  در مســیر پیشبینی شده و روند مطلوب حرکت نمی‌کند و علیرغم برخی پیشرفت‌ها، بیشتر شاخص‌ها در دستیابی به اهداف تغذیه‌ای جهانی ناامیدکننده اســت.

  • کد خبر: 1810
  • نسخه چاپی
  • تاریخ خبر: شنبه 9 اسفند 1399 - 13:10

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی و پایش آثار اقتصادی کرونا محمد حسین عمادی، عضو سابق شورای اجرایی برنامه جهانی غذا (WFP) در مجله آینده‌نگر نوشت:  امنیت غذایی و کیفیت تغذیه، در بین آسیب‌پذیرترین گروه‌های جمعیتی به دلیل اپیدمی همه‌گیر کووید 19 و تأثیرات منفی آن در ابعاد اقتصادی و اجتماعی، تشــدید خواهد شد و اثرات بسیار مخربی بر دســتاوردهای مبارزه با گرسنگی در سه دهه گذشته خواهد داشت. ارزیابی اولیه مبتنی بر این گزارش حاکی از آن است که بیماری همه‌گیر کووید 19 متناسب با رکود شدید رشد اقتصادی، می‌تواند صدها میلیون نفر دیگر را تا سال دیگر به دام گرسنگی بکشاند.

اهدای جایزه صلح نوبل به برنامه جهانی غذا WFP نیز در آذرماه گذشته پیامی آشکار از سوی کمیته صلح نوبل به جهانیان جهت توجه به ضرورت مقوله رو به رشد گرسنگی در سایه کرونا تلقی شد. دلیل اصلی ظهور و تداوم گرسنگی قبل از ظهور کرونا را می‌توان در سه عامل اصلی خلاصه کرد:

 نابرابری اقتصادی در سطح کلان و منطقه‌ا‌ی از یکســو و درگیری و منازعات رو به رشد جهانی همراه با تأثیرات تشدیدشونده پدیده تغییرات اقلیمی، از ســوی دیگر روند مبارزه با فقر و گرســنگی را با موانع جدی روبه‌رو  می‌ساخت که پیگیری یا حل آن درگرو تغییرات بنیادی در نظم و اقتصاد سیاســی جهان بود. اما ظهور کرونا و شیوع عالمگیر آن با مکانیزم پیچیدهای وضعیت موجود گرسنگی را، که خود روند افزایشی داشت، با مشــکل مضاعف روبه‌رو  و آن را به یک بحران ماندگار تبدیل خواهد کرد.

به‌منظــور درک این پیچیدگی و فرایند تأثیرگذاری چندجانبه این بیماری همه‌گیر بر امنیت غذایی و گرسنگی در سطح جهان و شیوه‌های پیشبینی و پیشگیری از آن مروری بر تجارب جهانی و منطقه‌ای خواهیم داشت.

 

چه گروه‌ها و طبقات اجتماعی در معرض خطر جدی هستند؟

بر اســاس مشاهدات موجود که از ابتدای شیوع ویروس کرونا انجام شده است، بازار عرضه و تقاضای مواد غذایی در سطوح محلی، ملی و بین‌المللی دچار اختلال‌هایی شده است که بر زنجیره ارزش و عرضه غذا و بالطبع، امنیت غذایی تأثیرگذار بوده و روند تأمین و دسترســی به غذا را به خصوص برای کشورهای جنوب و طبقات آسیب پذیر با مشکلات جدی مواجه کرده است.
 

راه‌های پیشگیری از گرسنگی مزمن کدام است؟

برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد جهان برای محو گرسنگی تا سال 2030 در مسیر پیش بینی شده و روند مطلوب حرکت نمی‌کند و بیشتر شاخص‌ها در دستیابی به اهداف تغذیه‌ای جهانی ناامیدکننده است. در این شرایط چه باید کرد و ایران در چه جایگاهی ایستاده است؟

بسیاری از افراد آسیب پذیر از منظر امنیت غذایی خود درگیر تولید مواد غذایی یا سیستم‌های غذایی بوده‌اند که هم در تولید غذا و هم در معیشت، آنان را در معرض خطر قرار داده است که این افراد شامل موارد زیر هستند:

به‌طور متوســط، زنان 43 درصد نیروی کار کشــاورزی را در کشورهای درحال توسعه تشکیل می‌دهند و تخمین زده می‌شود که دوسوم از 600میلیون فقرای جهان را دامداران تشــکیل می‌دهند.

در کشــورهای کمتر توسعه‌یافته، زنان حدود 79 درصد فعالیت و معیشت‌شان از بخش کشاورزی تأمین می‌شود. در جهان 48 درصد فعالیت زنان مربوط به بخش کشاورزی است. از این رو، فعالیت‌های بخش کشاورزی که تحت تأثیر شیوع کووید 19 بــا وقفه یا کاهش ظرفیت تولید به دلیل کاهش تقاضا و اختلال در زنجیره ارزش به‌دلایل مختلف مانند قرنطینه، منع حرکت، تردد و جابه‌جایی، ترس و واهمه از ابتلا به بیماری، افزایش قیمت نهاده‌ها و دستمزد و... حاصل می‌شود، معیشت و تأمین غذای زنان را با مشکل مواجه می‌کند.

 

بیشتر بخوانید

 جوانان روستایی که اکثر آنها در فعالیت‌های اقتصاد غیررسمی مشغول بــه کار بوده و نیروی کار خانوادگــی را فراهم می‌آورند یا کارآفرینان خرد و خانگی هســتند، با شیوع ویروس و کاهش فعالیت‌های اقتصادی در معرض تهدید امنیت غذایی به دلیل کاهش درآمدها و برخی مواقع توقف فعالیت و تولید قرار می‌گیرند.

 کارگران فصلی که محصولات کشــاورزی را برداشت می‌کنند با قرنطینه و محدودیت حرکت و تردد و نگرانی در خصوص خطرات سرایت بیماری با مشکل درآمد و معیشت زندگی روبه‌رو  خواهند شد.

 کارگرانی که در جمع‌آوری، فرآوری، بازاریابی و توزیع مواد غذایی ازجمله عمده‌فروشی و خرده‌فروشی فعالیت دارند، در معرض اختلال در امرارمعاش خود خواهند بود.

 فقرای روستایی که درآمد آنها به اقتصاد کشاورزی و مواد غذایی وابسته است، با محدودیت‌های دسترسی به مواد غذایی و خدمات بهداشتی اساسی روبه‌رو  هستند.

 در پایان ماه می 368 میلیون کودک، وعده های غذایی مدرسه را از دست داده‌اند که این وعده‌های غذایی سهم عمده‌ای از نیازهای غذایی روزانه آنها را تأمین می‌کرده است و بسیاری از گروه‌های شغلی و درآمدی با شیوع کووید19  با مشکلات معیشت و تأمین غذا مواجه شده‌اند.

 با مروری بر تجربه یک ســال گذشته، به نظر می‌رسد به دلایل مختلف امنیت غذایی توســط ویروس عالمگیر به شکل جدی تهدید می‌شود که به برخی از آن دلایل در ذیل اشاره می‌شود:

  •  با شیوع کووید 19 و محدودیتهای جابه‌جایی، قرنطینه و تعطیلی یا رکود کســب‌وکارهای مرتبط با غذا که به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر تولید محصولات کشاورزی و غذا تأثیر دارند، کاهش تقاضا برای برخی مواد غذایی اتفاق افتاده اســت. رستوران‌ها و کسب‌وکارهای تأمین غذا و اغذیه، هتل‌ها و از این قبیل کســب‌وکارها با کاهش سطح فعالیت خود، تقاضایشان برای محصولات کشاورزی و مواد غذایی کم می‌شود که در کوتاه‌مدت و میان‌مدت اثر منفی بر تولید محصولات کشــاورزی و غذا خواهد داشــت و دسترسی فیزیکی به غذا را با مشکل روبه‌رو  خواهد کرد.
     
  •  ممنوعیت یا محدودیت در صادرات محصولات کشــاورزی و غذایی یکی دیگر از چالش‌هایی اســت که امنیت غذایی با آن روبه‌رو ست. الزام به رعایت استانداردها و پروتکل‌های بهداشتی در خصوص اطمینان‌بخشی به سلامت غذا ازجمله موضوعاتی اســت که از طرف کشورهای واردکننده مواد غذایی درخواست می‌شود که در صورت عدم رعایت موارد موردنظر، ممنوعیت ورود محصول کشــاورزی و مواد غذایی به کشور واردکننده وضع می‌شود. هرچه تعداد کشورهای ممنوع کننده و زمان ممنوعیت طولانی می‌شود، هزینه ناشی از ازدســت دادن بازارهای صادراتی و سهم از بازار جهانی و بازار فروش بیشتر می‌شود. ازدست دادن بازارهای فروش خارجی، انگیزه تولید داخلی را کاهش داده، اشتغال‌های مربوطه تعطیل و دسترسی به غذا را برای همه به خصوص کارگران ساده در صنعت غذا دچار مشکل می‌کند.
     
  •  قیمت مواد غذایی می‌تواند تهدیدی برای امنیت غذایی باشد. تورم و گرانی برخی مواد غذایی ممکن است منجر به کاهش تقاضای خانوار شده و میزان مصرف آن را کاهش دهد. به عبارتی دسترسی اقتصادی خانوارها به غذا را با مشکل مواجه می‌کند.
     
  •  این احتمال وجود دارد که کشــورها برای تأمین غذای مردم خود، عرضه خود را در بازارهای جهانی کاهش دهند و ازاینرو کشورهایی که برای تأمین تقاضای داخلی به واردات غذا وابسته‌اند هم با کاهش دسترسی فیزیکی غذا و هم به دلیل کاهش عرضه جهانی با افزایش قیمت مواد غذایی روبه‌رو می‌شوند که هردو دسترسی فیزیکی و اقتصادی به غذا را با چالش روبه‌رو  خواهد کرد.
     

شیوه‌های مواجهه با اثرات کرونا بر امنیت غذایی

به منظور پیشگیری و مواجهه با اثرات همه گیری کرونا و بر اساس تجارب کشــورهای جهان در یک سال گذشته می‌توان توصیه‌های عمومی زیر را ارائه کرد:

  •  در بخش تولید و فراوری سیاســت‌های حمایتی مناسب با مشارکت بازیگران زنجیره ارزش در خصوص چگونگی تأمین ســرمایه در گردش )منبع تأمین مالی و میزان، نرخ بهره و زمان بازپرداخت و کاهش هزینه‌های تأمین مالی) تخفیف مالیاتی و عوارض، تأمین نهادهها با حداقل هزینه و در زمان مناسب (مکانیسم انتقال و توزیع اینترنتی، استارت‌آپ‌ها، یارانه به حمل‌ونقل و...) و عرضه محصولات جدید متناسب با تقاضای موجود تدوین شود.
     
  •  در بخــش تقاضا راهکارهایی بــرای حفظ و افزایش تقاضا از طریق تبلیغ و فروش اینترنتی در فضــای مجازی و فروش الکترونیک و دیگر روش‌های بازاریابی مجازی به صورت جدی حمایت و مهیا شــود. تجربه کشــور چین به تنهایی نشان می‌دهد که با کمک فروش اینترنتی نه تنها میلیون‌ها کشاورز خرد در این کشور قادر به ادامه تولید شدند، دسترسی میلیون‌ها شهروند در دوران قرنطینه به مواد غذایی تازه فراهم و میلیون‌ها شغل در بخش جابه‌جایی مواد غذایی ایجاد شد.
     
  • پرداخت یارانه غذایی یا ســبد کالایی به اقشار آسیبپذیر برحسب گروه درآمدی به شدت توصیه می‌شود، این امر از یک سو از فقر غذایی و گرسنگی اقشار آسیبپذیر جلوگیری می کند و از سوی دیگر باعث به رونق افتادن بازار از طریق جلوگیری از کاهش تقاضا برای مواد غذایی می شود.
     
  •  خرید دولتی و افزایش ذخایر استراتژیک به نحوی که بر بازار جهانی تأثیر سوء نداشته باشد توسط دولت، توصیه می شود. محدودیت‌های صادراتی در سطح جهانی و منطقه‌ای برداشته شود تا امکان فروش برای محصولات مازاد تولید وجود داشته باشد.
     
  •  حمایــت از بازارهــای محلی نقشــی بســیار تأثیرگذار در دسترســی مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان محلی به بازار در دوران قرنطینه داشته است.
     
  • از این طریق خرید محلی و تقویت اقتصاد محلی تشویق می شود. این سیاست را میتــوان از طریق کاهش و تخفیف مالیات بــر ارزشافزوده به خریدهای محلی تشویق کرد.
     
  •  اقدامات حمایتی برای افزایش دسترسی تولیدکنندگان خردهپا به خدمات و نهاده‌های کشاورزی در دوره تولید. تشکل‌های کشاورزان که با سیستم مجازی و اینترنتی مجهز شده باشــند می توانند نقش بسیار مفیدی در دسترسی کشاورزان به نهاده‌های کشاورزی داشته باشند.

 

 

ارسال دیدگاه ها

پیغام شما با موفقیت ارسال شد
کاراکترهای باقی مانده : ( 1000) حرف